Polskie trufla to zapożyczenie pośrednie, które dotarło do nas przez język niemiecki i włoski. Najstarszy ślad prowadzi do łacińskiego tūber — dosłownie 'narośl', 'guzowatość' lub 'bulwa'. Ludowo-łacińska forma terrae tūber ('bulwa ziemi') wydaje się ukształtowała słowo, które wędrowało dialektami romańskimi, gdzie nieakcentowana sylaba łagodniała aż do form, które dzisiaj rozpoznajemy.
Romańskie potomstwo
Włoski mówi tartufo, francuski truffe, hiszpański i portugalski trufa, kataloński tòfona. Wszystkie te formy wracają do tego samego łacińskiego korzenia, lecz droga nie była prosta. Etymologia ludowa, dialekty regionalne i wpływ słów sąsiadujących — szczególnie tuffer w starofrancuskim prowansalskim — dały małą rodzinę słów dla małej rodziny grzybów.
W polszczyźnie
W polszczyźnie słowo trufla notowane jest od XIX wieku — początkowo w kontekście kuchni francuskiej i niemieckiej. Liczba mnoga jest regularna — trufla, trufle — a pojedyncza może też mieć wartość zbiorową: 'sezon trufli', 'poszukiwanie trufli'. W gwarach podhalańskich i karpackich notowano dawniej formę trufel (rodzaj męski), dziś nieużywaną.
Uwaga o wielkich literach
Nazwę rodzajową Tuber zapisujemy zawsze wielką literą i kursywą, zgodnie z konwencją botanicznej łaciny: Tuber magnatum, Tuber melanosporum, Tuber uncinatum, Tuber aestivum. Nazwy potoczne — trufla biała, trufla czarna, trufla burgundzka, trufla letnia — pozostają z małej litery, chyba że stoją na początku zdania lub zawierają nazwę własną (Périgord, Alba).
Czekolada to nie to samo
'Trufla czekoladowa' jest pralinką obtoczoną w kakao. Zawdzięcza nazwę jedynie wizualnemu podobieństwu do guzowatej trufli wykopanej z ziemi — poza tym nie mają ze sobą nic wspólnego. Pralinka jest francuskim wynalazkiem z XIX wieku ; grzyb natomiast jest starszy niż pisana historia.
- Korzeń łaciński
- tūber
- Włoski
- tartufo
- Francuski
- truffe
- Liczba mnoga
- trufle
Niemiecką notatkę o rodzaju gramatycznym ('der oder die Trüffel?') znajdą Państwo na siostrzanej stronie trueffel-shop.com.